Alacak Temliki ve Taşınır Rehni Kararı: Gayrimenkul Dışı Teminatlar ve 3 Örnek Metin

Banka teminat istediğinde ilk akla gelen ipotektir; oysa çoğu KOBİ'nin gayrimenkulü yoktur. Buna karşılık hemen her şirketin alacakları, makineleri, stokları ve ticari araçları vardır. 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu ile bu varlıklar tapuya gitmeden teminat olarak gösterilebiliyor. Aşağıda iki ana yolu (alacak temliki ve taşınır rehni) anlatıyor, 3 hazır örnek karar metnini ücretsiz veriyoruz.

1. Alacağın Temliki (Devri)

• Nedir? Şirketin müşterilerinden doğmuş veya doğacak alacaklarının, kredi borcuna güvence olarak bankaya devredilmesidir. Banka, temlik edilen alacağı tahsil ederek borca mahsup edebilir.
• Şekil şartı: Alacağın devri, Türk Borçlar Kanunu 183 ve devamı hükümlerine tabidir ve yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz (TBK 184).
• Borçluya bildirim şart mı? Devrin geçerliliği için borçlunun rızası gerekmez; ancak bildirim yapılmazsa borçlu iyiniyetle eski alacaklıya (yani size) ödeme yaparak borcundan kurtulur (TBK 186). Bu yüzden bankalar temlikin borçluya noter kanalıyla veya yazılı olarak bildirilmesini ister.
• Sözleşmede temlik yasağı olabilir. Özellikle kamu kurumları ve büyük müşterilerle yapılan sözleşmelerde "alacak devredilemez" hükmü sık görülür. Temlik kararı almadan önce sözleşmeyi kontrol edin.
• Kamu alacakları: Kamu idarelerinden doğan hakedişlerin temlikinde idarenin onayı ve kendi mevzuatındaki usuller uygulanır; süreç daha uzundur.

2. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni

• Hangi varlıklar rehin edilebilir? 6750 sayılı Kanun kapsamında makine ve teçhizat, araç ve iş makinesi, stok, hammadde, ürün, ticaret unvanı ve işletme adı, kira gelirleri, fikri ve sınai mülkiyet hakları, alacaklar ve benzeri taşınır varlıklar rehne konu olabilir.
• Nasıl kurulur? Rehin sözleşmesi elektronik ortamda ya da noter huzurunda düzenlenir ve Rehinli Taşınır Sicili'ne tescil edilmekle rehin hakkı doğar. Zilyetliğin devri gerekmez; makine sizde kalır, üretime devam edersiniz.
• Eski ticari işletme rehni ne oldu? 1447 sayılı Ticari İşletme Rehni Kanunu 6750 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır; yeni tesisler bu Kanun kapsamında yapılır.
• Derece ve sıra önemlidir. Aynı varlık üzerinde birden fazla rehin kurulabilir; sicilde önce tescil edilen önce gelir. Bankanız birinci derece talep edecektir.
• Rehinli malı satamazsınız. Rehinli taşınırın devri, rehin alanın bilgisi ve sicil kaydı çerçevesinde yapılır; stok rehninde ise devir eden bir yapı (rehnin stokun değişen mevcuduna uygulanması) sözleşmeyle kurulur.
• Fek (terkin): Borç ödendiğinde rehin alanın muvafakatiyle sicil kaydı terkin edilir. Kredi kapandığında bu adımı takip etmeyi unutmayın; kayıt açık kaldığı sürece varlık yeni bir kredide teminat olarak kullanılamaz.

Tescil, noter ve sicil işlemleri ücrete tabidir; güncel tutarlar için ilgili sicil birimine, noterinize ve bankanıza danışın. Bu sayfada tutar verilmemektedir.

Örnek 1 — Alacak Temliki Kararı ve Borçluya Bildirim Yazısı

Örnek 2 — Makine ve Teçhizat Rehni Kararı (Ltd.)

Örnek 3 — Stok (Ticari Emtia) Rehni Kararı

Örnekleri Şirketinize Nasıl Uyarlarsınız?

• Temlik kararı yazmadan önce müşteri sözleşmesindeki devir yasağı maddesini kontrol edin; yasak varsa temlik geçersiz kalabilir.
• Bildirim yazısını tebliğ edilebilir şekilde gönderin (noter veya imza karşılığı); bankaya bildirim kanıtını verin.
• Rehin kararında varlıkları seri numarası, plaka, şasi gibi tekilleştirici bilgilerle tanımlayın; "muhtelif makineler" ifadesi sicilde sorun yaratır.
• Rehin derecesini yazın. Aynı makine üzerinde eski bir rehin varsa bankanız ikinci dereceyi kabul etmeyebilir.
• Sigorta ve dain-i mürtehin şartını karara ekleyin; bu, bankanın en çok takıldığı eksiklerden biridir.
• Stok rehninde sayım disiplini gerekir: düzenli envanter ve stok raporu üretemiyorsanız bu teminat türü işinizi zorlaştırır.
• Kredi kapandığında terkin (fek) başvurusunu takvimlendirin; açık kalan kayıt bir sonraki kredinizi engeller.

Sık Sorulan Sorular

Makinemi rehin verirsem üretimde kullanmaya devam edebilir miyim? Evet. Ticari işlemlerde taşınır rehninde zilyetlik devri gerekmez; rehin, sicile tescille kurulur ve varlık işletmenizde kalır.

Doğacak alacaklarımı da temlik edebilir miyim? Uygulamada doğmuş ve doğacak alacaklar birlikte temlik edilebilir; sözleşmede alacağın kaynağı, tarafı ve azami tutarı belirli olmalıdır.

Borçlum temliki kabul etmezse ne olur? Devir için borçlunun rızası gerekmez; ancak bildirim yapılmadıkça borçlu size yaptığı ödemeyle borcundan kurtulur. Bu nedenle bildirimin kanıtlanabilir olması önemlidir.

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Temlik ve rehin işlemleri şirketinizin varlıkları üzerinde kalıcı sonuçlar doğurur. Sözleşme imzalamadan önce mali müşavirinize ve avukatınıza; tescil ve terkin işlemleri için ilgili sicil birimine ve noterinize danışın. Uygulamada birimler arasında farklar olabilir.